Produkcja irydu jest znikoma w porównaniu z metalami pospolitymi, takimi jak miedź czy żelazo. Ograniczona podaż i rosnący popyt ze strony przemysłu, zwłaszcza energetyki wodorowej i elektroniki, mogą prowadzić do wzrostu ceny i tworzyć okazje dla inwestorów. Mogą, ale nie muszą, bo rynek tego rozmiaru bywa nieprzewidywalny.
Cena za trojską uncję oraz gram irydu
Czym jest iryd i do czego służy
Iryd należy do grupy metali platynowych. W przyrodzie występuje tylko w niewielkich ilościach, przez co jest jednym z najrzadszych surowców w ogóle. Trafia do przemysłu, gdzie służy do produkcji katalizatorów, elektroniki oraz urządzeń dla techniki kosmicznej. Używa się go także w chemii przy przetwarzaniu produktów naftowych i wytwarzaniu leków.
Iryd ma świetne właściwości elektryczne i wyjątkową odporność na wysokie temperatury. Dlatego często pojawia się w komponentach elektronicznych, takich jak styki, elektrody czy kondensatory. Najciekawszy obszar to jednak elektrolizery membranowe, o których piszemy niżej.
Produkcja irydu na świecie
Iryd powstaje przede wszystkim jako produkt uboczny przy wydobyciu platyny, więc jego roczna produkcja jest skrajnie niska. W skali świata to zaledwie około 7 ton metalu rocznie.
Ponad 80 % tej ilości pochodzi z Republiki Południowej Afryki, dalej iryd wydobywa się w Rosji i Zimbabwe. Tak silne uzależnienie od jednego kraju oznacza, że każda awaria czy przestój w południowoafrykańskich kopalniach odbija się na tak małym rynku wyjątkowo mocno.
Historyczne kształtowanie ceny irydu
Zacznijmy od rzeczy, o której rzadko się wspomina. Iryd nie jest notowany na klasycznej giełdzie. Jego cena powstaje jako kwotowanie dealerskie ogłaszane przez dużych przetwórców metali szlachetnych, na przykład Umicore. Rozrzut między poszczególnymi źródłami bywa przy tym spory, więc jednej wiążącej ceny rynkowej tu nie znajdziesz. Wszystkie wartości podajemy w dolarach amerykańskich (USD) za uncję irydu.
W pierwszej połowie XX wieku iryd kosztował około 10 dolarów za uncję. W połowie lat 70. cena zaczęła gwałtownie rosnąć, głównie za sprawą popytu z przemysłu kosmicznego. W 1979 roku doszła do rekordowych wtedy 800 dolarów, czyli ponad dwukrotności ówczesnej ceny złota. Potem przyszedł stromy spadek, wywołany zarówno słabnącym popytem, jak i nowymi technologiami, które zastępowały iryd innymi metalami.
W 2021 roku cena irydu sięgnęła około 6 300 dolarów za uncję i było to ówczesne maksimum. W latach 2022 do 2024 notowania poruszały się niżej, mniej więcej między 4 000 a 5 000 dolarów. Lata 2025 i 2026 przyniosły natomiast gwałtowne odbicie, które wyniosło iryd na nowe historyczne szczyty. W momencie aktualizacji tego artykułu w lipcu 2026 roku Umicore podaje cenę około 7 900 USD za uncję, przy czym inne źródła kwotują iryd wyżej, nawet w okolicach 9 200 dolarów. Ta rozbieżność dobrze pokazuje, z jakim rynkiem mamy tu do czynienia.
Perspektywy cenowe irydu w przyszłości
Historię najbliższych lat pisze przede wszystkim zielony wodór. Iryd jest bowiem niezbędny w elektrolizerach typu PEM, czyli urządzeniach rozkładających wodę na wodór za pomocą technologii membranowej. Jeśli produkcja wodoru tą metodą będzie rosła zgodnie z planami, popyt na iryd może do 2030 roku znacznie przewyższyć roczną podaż wynoszącą około 7 ton.
Stąd bierze się ryzyko strukturalnego niedoboru. Rynek jest maleńki, a nowa podaż zależy od tego, ile platyny wydobędzie się w Republice Południowej Afryki. Czyni to z irydu okazję interesującą, ale też skrajnie zmienną, podobnie jak w przypadku innych metali szlachetnych, na przykład palladu.
Konkretnej ceny docelowej nie podajemy i robimy to świadomie. Wcześniejsza wersja tego tekstu wskazywała powrót do maksimum około 6 000 USD, a rynek przebił ten poziom, zanim ktokolwiek zdążył prognozę zweryfikować. Treść tego artykułu nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
Jak handlować irydem
Handel irydem odbywa się na rynkach metali i surowców przemysłowych. Rozlicza się go w uncjach (oznaczenie oz), czyli standardowej jednostce dla metali szlachetnych, takich jak złoto czy srebro. Sposobów jest kilka. Fizycznym irydem obracają głównie duże przedsiębiorstwa, a inwestorzy indywidualni sięgają raczej po instrumenty pochodne, czyli kontrakty futures i opcje.
Trzeba jednak od razu ostrzec, że oferta dla inwestora detalicznego jest tu naprawdę uboga. Nie istnieje płynny fundusz ETF skupiony wyłącznie na irydzie, a większość brokerów tego metalu w ogóle nie ma w ofercie. Najczęstszą praktyczną drogą pozostaje ekspozycja pośrednia, czyli akcje spółek wydobywających metale platynowe.
Handel irydem ma sens dla inwestorów, którzy chcą zdywersyfikować portfel i skorzystać z możliwości, jakie dają rynki surowców. Dla kogoś, kto zaczyna, to jednak zdecydowanie nie jest pierwszy wybór.
Co wpływa na cenę irydu
Na cenę irydu składa się wiele czynników. Liczą się dostępność złóż i możliwość ich eksploatacji, popyt przemysłowy, czy to ze strony producentów elektroniki, czy ogniw paliwowych, oraz tempo rozwoju energetyki wodorowej.
Do tego dochodzi niska płynność rynku. Przy siedmiu tonach rocznej produkcji nawet umiarkowane zamówienie potrafi wyraźnie ruszyć notowaniami, a cena reaguje na wydarzenia globalne mocniej niż w przypadku metali o szerokim obrocie giełdowym.