Jak działają akcje

Czym są akcje

Akcje to papiery wartościowe, dzięki którym ich właściciel staje się współwłaścicielem spółki. Zyskuje w ten sposób możliwość korzystania z nowo nabytych praw i uczestniczenia w zarządzaniu firmą, a także prawo do udziału w zysku.

Jak działają akcje

Skrót SA, czyli spółka akcyjna, zna prawie każdy. To właśnie takie spółki emitują własne akcje. Mogą one być prywatne albo notowane publicznie. W pierwszym przypadku firma trzyma je „dla siebie” i nikt z zewnątrz ich nie kupi. W drugim możesz je kupić i posiadać za pośrednictwem brokera, którym bywa wyspecjalizowana firma inwestycyjna albo bank. Akcje dzieli się dalej według rodzaju.

Rodzaje akcji

Pod względem postaci fizycznej akcje dzielą się na dokumentowe i zdematerializowane. Pierwsze istnieją w formie papierowej. Zdematerializowane są zapisane w elektronicznej bazie danych i mają wyłącznie postać wirtualną. W Polsce rejestr prowadzi Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, a od 2021 roku dematerializacja akcji spółek akcyjnych jest obowiązkowa. Papierowe świadectwo akcyjne to dziś raczej pamiątka niż realny dokument.

Ze względu na formę i regulacje wyróżnia się dwa typy. Pierwszy to akcje imienne, które zawsze należą do konkretnej osoby. Nazwa lub nazwisko właściciela, osoby fizycznej albo prawnej, jest przy akcji zapisana. Właściciel zmienia się przez wpis nowego nabywcy, a statut spółki może to ograniczać. Akcje na okaziciela są z punktu widzenia spółki anonimowe. Ich właściciele potrafią zmieniać się bardzo często, bo to właśnie te akcje krążą po giełdzie. Są zbywalne bez ograniczeń.

Co to jest dywidenda

Dywidenda to część zysku spółki, którą dzielą między siebie akcjonariusze. Prawo do niej ma każdy akcjonariusz, niezależnie od tego, ile akcji posiada. W odróżnieniu od realnego wpływu na walnym zgromadzeniu, prawo do dywidendy nie zależy od żadnego minimalnego pakietu. To regularny dochód, na który właściciel akcji może liczyć. Zwykle wypłaca się ją raz w roku, u niektórych spółek co pół roku albo co kwartał, choć to rzadsze. Wypłata następuje wstecz, czyli za miniony rok. W 2026 roku dostaniesz więc dywidendę za rok 2025.

Jak uzyskać dywidendę

Jak inwestor dostaje dywidendę z danej akcji? Główny i w zasadzie jedyny warunek to trzymać właściwą akcję we właściwym czasie. Podstawowe pojęcie brzmi „dzień dywidendy”, czyli dzień ustalenia prawa do wypłaty. To jeden konkretny dzień, w którym musisz mieć akcje zapisane na swoim rachunku. Typowe jest, że zaraz po nim inwestorzy zaczynają sprzedawać. Wynika z tego coś, co początkujących zaskakuje. Następnego dnia sesyjnego kurs akcji dywidendowej skokowo spada, zwykle mniej więcej o wartość dywidendy. Nie jest to żadna katastrofa, tylko prosta matematyka. Termin ustalenia prawa przypada najczęściej wiosną albo latem, ale spółka może wyznaczyć go kiedy chce.

Dywidenda trafia do akcjonariuszy na rachunek maklerski prowadzony przez ich brokera, często przez dom maklerski przy banku. Taki rachunek służy do ewidencji kupionych papierów i różni się na przykład od konta osobistego czy oszczędnościowego. U polskich spółek dywidenda przychodzi w złotych, przy zagranicznych tytułach bywa w dolarach, euro albo funtach. Po zaksięgowaniu środków możesz z nimi zrobić, co zechcesz, reinwestować w kolejne akcje albo po prostu przelać na konto osobiste.

Korzyści z akcji dywidendowych

Pierwsza zaleta to sam charakter takiego zysku. Mówi się o nim dochód pasywny i akurat tutaj to określenie pasuje. Kiedy akcje leżą na twoim rachunku, nie musisz przy nich nic robić, śledzić wykresów ani zawierać transakcji. Trzymasz i raz w roku dostajesz przelew.

Druga rzecz to przewidywalność. Na warszawskiej giełdzie znajdziesz spółki, które dzielą się zyskiem od wielu lat z rzędu, głównie z sektora bankowego, paliwowego, energetycznego i ubezpieczeniowego. Ich stopy dywidendy potrafią być wyższe niż na wielu rynkach zachodnich. Nie jest to jednak żadna gwarancja na przyszłość, bo dywidenda zależy od wyniku spółki, a ten bywa kapryśny.

Wady akcji dywidendowych

Pierwszą wadą jest zwykle wolniejszy wzrost kursu tych akcji w porównaniu ze spółkami, które zysku nie wypłacają, tylko inwestują go w dalszy rozwój. Inwestor liczący na szybki wzrost kursu może się rozczarować. Dla osoby nastawionej na dywidendę stabilność jest raczej plusem.

Druga wada to ryzyko obcięcia dywidendy przez spółkę. Jeśli firma chce mocno inwestować albo nie wypracuje spodziewanego zysku operacyjnego, wypłatę zwyczajnie zmniejszy lub pominie. W polskich realiach dochodzi do tego jeszcze czynnik, o którym łatwo zapomnieć. W spółkach z udziałem Skarbu Państwa o podziale zysku decyduje w praktyce największy akcjonariusz, a jego priorytety nie muszą pokrywać się z twoimi. Przyznam, że to jedna z rzeczy, które przy inwestowaniu na GPW najbardziej mnie kiedyś zaskoczyły.

Trzecia sprawa to koszty. Prowizja maklerska przy zakupie i sprzedaży zwykle wynosi ułamek procenta wartości transakcji, przy czym większość domów maklerskich ma prowizję minimalną. Przy małych zleceniach potrafi ona zjeść sporą część zysku. No i podatki.

Zyski z akcji i dywidendy podlegają w Polsce podatkowi od zysków kapitałowych, potocznie zwanemu podatkiem Belki, w wysokości 19%. Przy dywidendzie z polskiej spółki podatek pobiera zwykle płatnik i na rachunek trafia już kwota netto. Zyski ze sprzedaży akcji rozlicza się samodzielnie w rocznym zeznaniu PIT-38, najczęściej na podstawie informacji PIT-8C od biura maklerskiego. Przy dywidendach zagranicznych sprawa się komplikuje, bo od wypłaty pobierany jest podatek u źródła w kraju spółki i różnicę do polskiej stawki dopłacasz sam. Osobny temat to konta emerytalne IKE i IKZE, gdzie przy spełnieniu warunków ustawowych podatku od zysków kapitałowych się nie płaci.